Iedereen heeft een eigen gezicht en dankzij de kenmerken daarvan weten we wie Pietje, Jantje, Marietje of Iris is. Toch slaat soms de twijfel toe, bijvoorbeeld wanneer ik me in het gezelschap van Japanners of Chinezen bevind. Er zijn zelfs mensen die er niet in slagen die twee nationaliteiten van elkaar te onderscheiden. Mensen die lijden aan prosopagnosie – gezichtsblindheid – herkennen zelfs het gezicht van hun partner of ouders niet. En als ze voor de spiegel staan, denken ze: wie is die figuur?
Soms passeer ik iemand op straat en denk ik hem of haar te herkennen. Van vroeger misschien, of wellicht van televisie. Een andere keer kijk ik in de ogen van een mooie vrouw. Het moment is te kort om te ontdekken wat er achter die ogen schuilgaat. Ogen als spiegel van de ziel.
Uit onderzoek blijkt dat veel mensen het ongemakkelijk vinden om iemand recht in de ogen te kijken. Echt kijken, zonder weg te glijden met de blik. Wanneer gaan de ‘luiken’ van mensen eigenlijk open?
Onlangs kwam ik een fotograaf tegen die, zo lijkt het, er een sport van maakt om zich achter maskers te verbergen. Niet letterlijk, maar zijn gezicht is op iedere foto verborgen achter een of andere ‘outfit’. Wie is hij? En waarom doet hij dit?
David Dauba
Op zijn website lees ik:
“Jarenlang heb ik het grootste deel van mijn werk gericht op ‘gezichtsloze portretten’. Deze benadering daagt onze traditionele perceptie van identiteit uit in een wereld die overspoeld wordt met selfies.”
De foto’s van Dauba laten je misschien glimlachen, of roepen bewondering op vanwege de enorme creativiteit waarmee hij zichzelf telkens opnieuw verhult. Misschien vraag je je af wat de diepere betekenis van zijn beelden is. Zijn foto’s zijn surrealistisch, anoniem en bezitten tegelijkertijd een zekere intimiteit.
Maakt het ons nieuwsgierig wanneer we een gezicht niet kunnen zien?
Een gezicht is immers veel meer dan alleen de fysieke voorkant van het hoofd. Het is een primair middel voor interactie, herkenning en het overbrengen van emoties. Het fungeert als een spiegel van de ziel en maakt communicatie tussen mensen mogelijk. Het gezicht zorgt voor verbinding. Intenties worden zichtbaar.
We reageren anders op een blij gezicht dan op een verdrietige blik. Het maakt dat we ons verantwoordelijk voelen voor de ander. Bij een hechte vriend of een familielid reageren we natuurlijk anders dan bij iemand die we toevallig tegenkomen, maar zelfs dan speelt mimiek een belangrijke rol. Het gezicht van de ander laat ons niet onverschillig.
Wanneer iemand zijn of haar gezicht afwendt of verbergt, wordt ons de mogelijkheid ontnomen om die eerste, primaire reactie te ervaren.
‘Je gezicht spreekt boekdelen’
Psychologisch gezien is dat geen toeval, maar een fundamenteel aspect van menselijke communicatie. Ons gelaat vormt een onbewuste, razendsnelle informatiestroom die emoties, intenties en zelfs sociale (on)zekerheden verraadt.
De fotografie van David Dauba dwingt ons om op een andere manier naar de ander te kijken. De betekenis verschuift naar andere kenmerken. Is er iets af te lezen uit de lichaamshouding? Kunnen de objecten in zijn handen iets vertellen? Of zeggen de kleuren van zijn kleding meer dan we denken?
We moeten op zoek naar datgene wat we normaal gesproken rechtstreeks uit de mimiek afleiden.
Bekijk zelf eens wat deze gezichtsloze foto’s van David Dauba met jou doen. Welke betekenis hebben ze voor jou, anders dan een kunstje of een maniertje om een serie in een herkenbare vorm te gieten?
Ik ben daar erg benieuwd naar. Misschien wil je een korte reactie n.a..v. deze blog sturen, of er zelfs een eigen externe blog aan wijden. Ik publiceer die graag én met plezier.
Tot slot nog een greep uit gezichtsloze foto’s die ik in de afgelopen jaren maakte.
