“Er is een dunne lijn tussen ergens helemaal in opgaan en verdrinken in je eigen enthousiasme.” Ik houd mezelf graag voor dat ik die lijn netjes in de gaten houd… maar eerlijk is eerlijk: na drie exposities in één week begint het soms toch een beetje te schuiven.
En dan moet de week van de FOTOGRAFIE (in de week van Hemelvaart) nog komen.
Want in mei verandert de Lebuinuskerk in een walhalla voor fotografieliefhebbers. Echt zo’n plek waar je binnenstapt “voor even” en er een paar uur later, of misschien wel pas aan het eind van de dag, weer uitkomt, lichtelijk overdonderd en vol ideeën.
Het begint op dinsdag, met prijsuitreikingen en lezingen onder andere door de ‘oude fotograaf des vaderland’ Jan Dirk van der Burg. Misschien nog een beetje een dag voor insiders/genodigden (wel heel veel), maar daarna is het hek van de dam. Vier dagen lang fotografie in alle soorten en maten.
Mijn advies? Ga niet haasten. Kies een dag (of beter: meerdere), regel een fijne slaapplek in de buurt en geef jezelf de tijd om rond te dwalen, te kijken, te luisteren en je te laten verrassen.
Woensdag is bijvoorbeeld zo’n dag waarop je blijft hangen. Maartje van den Heuvel neemt je mee in de geschiedenis van de fotografie in drie lezingen van formaat.
Dat klinkt misschien heel serieus, maar dat is het allesbehalve. Verwacht verhalen die blijven plakken en je vanuit de geschiedenis van toen inspireren voor de fotografie van nu!.
Yili notes that it is often girls who drop out of school. “I have more boys than girls in my class. Another challenge is girls getting pregnant. It happened to one of my best friends. She dropped out of school and couldn’t find a job. Now she stays home with her baby. Her situation is difficult.”
With support from Plan International’s back-to-school program, Yili was able to resume her education. She still does homework while helping her mother at home, but the financial support allows her to devote more time to her studies. “If I had to do housework all my life, I would be so bored. That’s why I want to go to school. Physics and chemistry, and learning new things, that’s what I love.”
Donderdag schakelt weer moeiteloos door: Chris de Bode en Veronique Jansen vertellen over de Zilveren Camera, Rutger van der Hoeven duikt in iconische foto’s… en alsof dat nog niet genoeg is, wordt ook nog eens de uitslag van de Bondsfotowedstrijd bekendgemaakt.
Vrijdag is een beetje de dag waarop het gaat kriebelen. Workshops, fotoreviews en vooral dus zelf kijken, doen, leren. Altijd leuk, en vaak verrassend.
En dan zaterdag. Ook weer een favoriete dag voor velen. Presentaties van de landelijke groepen van de Fotobond, een reeks lezingen… en ergens vroeg in de ochtend nog eentje van mij over documentaire fotografie.
Je hoort het al: ik heb er zin in. De Week van de Fotografie is er dit jaar niet zomaar. Het is een viering van 200 jaar fotografie, georganiseerd door de Koninklijke Fotobond. En dat merk je aan alles.
Dus ja, enthousiasme is hier wel op z’n plaats, zeker met zo’n veelzijdig en interessant programma.
En verdrinken? Ach… als het ergens mag, dan is het hier in de fotografie.
“Waar de tijd stilstaat” voelt als een scheidslijn tussen twee werelden.
De houding van haar lichaam draagt een dubbel gevoel. Haar gedachten elders, zij hier. Aanwezigheid in het heden en een hoopvol verlangen naar wat er ooit was.
De lijnen achter haar lijken op de stralen van een zon, een zon die verbergt en scheidt. Alsof de tijd hier niet vooruitgaat en blijft hangen tussen herinnering en werkelijkheid. Ze beweegt niet vooruit of terug, maar draagt beide tegelijk. Een moment waar verleden en heden elkaar blijven ontmoeten.
Deze foto maakte ik eerste Paasdag 2026, tijdens mijn wandeling over de KunstRoute in ’s Heerenberg.
Afgelopen week gaf ik een lezing over straatfotografie bij enkele fotoclubs en vertelde daar dat ik begin jaren 80 enkele favoriete fotografen had. Zonder ze na te willen doen, wilde ik wel van ze leren. William Klein was er een van. Ik bewonderde hem vanwege zijn directe confrontatie, de rauwheid in zijn beelden en de nabijheid van de mensen die hij fotografeerde. Bij Martin Parr was het meer de humoristische, soms de enigszins satirische thematiek in zijn foto’s. Ook het feit dat hij vaak gedurende langere tijd werkte aan een bepaald onderwerp of thema beviel me. Dat hij niet schuwde om ‘zijn eigen mensen’ op de korrel (én de hak) te nemen maakte hem tot iemand die de fotografie heel nadrukkelijk in een, weliswaar luchtig, maatschappelijk kader plaatste.
Mark Cohen, toen een nauwelijks bekende fotograaf in Europa, vond ik zeker ook wat hebben. Hij hanteerde vreemde uitsneden en composities. Alsof hij me daarmee wilde vertellen dat fotografie in eerste plaats over inhoud en betekenis gaat en misschien pas op de ‘zoveelste plaats’ om het ‘perfecte en mooie’ plaatje. Cohen heeft veel later (rondom de jaarwisseling 2014-2015) nog een redelijk grote expositie onder de titel Dark Knees gehad in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Door zijn dichtbij opnamen gecombineerd met hard flitslicht en in rauw zwart-wit was het voor de liefhebbers een ‘beeld van het unieke kijken’. Overigens, zeker niet iedereen dacht er zo over.
OP NAAR PARIJS
Martin Parr overleed afgelopen december (2025) redelijk onverwacht ondanks dat bekend was dat hij ernstig ziek was. Maar hij ging alsmaar door met fotograferen, exposities samenstellen (ook van andere fotografen in zijn foundation in Bristol), het maken van fotoboeken en geven van flink wat lectures. Hij is een markante en belangrijke figuur in de fotografie en zeker een van de topfotografen als het gaat om straatfotografie. In zijn documentaires, die ik beschouw als reeksen straatfotografie, heeft hij heel wat verteld over sociale en maatschappelijke aspecten in onze samenleving. Het Magnum-agentschap beschouwt hem als één van de belangrijkste naoorolgse fotografen en ze hebben nu een grote expositie aan zijn werk gewijd in de Magnum Galerie in Parijs
Ga kijken als je toevallig ook nog een paar dagen in de Franse hoofdstad bent, wellicht om ook nog straatfoto’s te maken. Tot 6 juni aanstaande kun je er terecht.
OOK IN FOAM AMSTERDAM
Very Modern and Rather Ugly
Maar ook als je wat dichter bij huis wilt blijven (en ook heerlijk de straat op wilt) kun je terecht in Amsterdam. Foam brengt een eerbetoon aan de Britse fotograaf Parr van 3 april tot 12 augustus 2026. Very Modern and Rather Ugly is zeker de moeite van het bezoeken waard, temeer daar ook zijn vroegste (zwart-wit) werk in de expositie is opgenomen.
Het thema schemer is door de zes fotografen van het OFKC op uiteenlopende manieren uitgewerkt.
Zelf heb ik schemer benaderd vanuit gedachten en herinneringen aan mijn goede fotovriend Gijs.
Schemer is de geleidelijke overgang van licht naar duisternis, waarin het bekende langzaam vervaagt en plaatsmaakt voor een onbekende, wazige wereld. Mijn fotovriend Gijs ervoer deze schemer als een wegglijden: vol onvoorspelbaarheid en verwarring. In deze fase werd zijn toekomst steeds meer de schaduw van zijn verleden. Tijdens onze ontmoetingen blikten we, aan de hand van foto’s, terug op de vele stedenreizen waarop we dagelijks als straatfotografen op pad waren — zolang dat nog mogelijk was. Later beperkten onze uitstapjes zich tot de directe omgeving: het bos, of een museum waar je beelden mocht aanraken.De tijd waarin zelfs dat niet meer kon, ligt inmiddels achter ons, de schemer voorbij.
de andere invalshoeken
Een andere fotograaf onderzoekt binnen dit thema de verbanden tussen haar eigen werk en dat van haar onlangs overleden vader. Weer een ander toont interieurs in een schemerige sfeer, waarin het minimale toch zeggingskracht behoudt. Ook de meer letterlijke betekenis van schemer, de ochtend- en avondschemering, komt aan bod. Deze fotograaf stelt zich open voor wat er in die korte, dagelijkse momenten gebeurt onder wisselende weersomstandigheden en vertaalt dit op weergaloze wijze naar beeld. Een voormalig huisarts presenteert een portretreeks waarin schemer zichtbaar wordt in de blik en de ogen, vaak de eerste indicatoren van zowel fysieke als mentale gezondheidsproblemen. Een andere deelnemer verbeeldt de schemer via mist: een zacht grijs laken dat de soms harde wereld enigszins verzacht en verhult.
het OFKC
Het OFKC is een collectief van fotografen en kunstenaars, zowel professioneel als amateur. Ieder lid heeft een eigen specialisatie en werkt vanuit persoonlijke interesse. Tijdens tweewekelijkse bijeenkomsten wordt werk besproken en gereflecteerd op ideeën. Daarnaast wordt er jaarlijks gewerkt aan een gezamenlijk thema.
De deelnemende leden aan deze expositie zijn: Bettina Hogeweg, Laura de Morree, Peter van Tuijl, Ton van Vroonhoven, Gert Wielink en Dinie Wikkerink.
welkom op de opening
Bloglezers zijn van harte uitgenodigd voor de opening op zondag 19 april 2026 om 14.00 uur. Tijdens deze middag luisteren we naar de woorden van Frans Rentink, portretfotograaf uit Deventer, en is er gelegenheid om onder het genot van een drankje met elkaar in gesprek te gaan over het getoonde werk.
Meer informatie, ook over eerdere exposities, is te vinden op de website van het OFKC: https://www.ofkc.nl
‘Leeg’ is de titel van een serie beelden gemaakt door Dinie Wikkerink.
Kenmerken van de serie ‘Leeg’
Dinie Wikkerink past een minimale digitale ingreep toe om de drukte van de stad te transformeren in een leeg en stil decor. De beelden balanceren op de grens tussen figuratieve fotografie en abstractie. Door deze aanpak vertoont het werk een sterke verwantschap met de schilderkunst; de foto’s ogen eerder als composities op doek dan als directe registraties van de werkelijkheid.
FotoKabinet is een initiatief van Oerkroeg Schiller samen met het OFKC. De groep die ervaring heeft met het exposeren in een museale omgeving ziet het als een uitdaging om binnen de sfeer van een kroeg mooie exposities te realiseren. Het OFKC bestaat uit fotografen en kunstenaars die al dan niet beroepsmatig werkzaam zijn. Ieder lid heeft zijn of haar eigen specialisatie en werkt vanuit eigen interesse.
Oerkroeg Schiller, Prinsenstraat 4, 7121 AG Aalten
Openingstijden:di, wo 19:00 tot 01:00 | do 16:00 tot 01:00 | vri, za14:00 tot 02:00 | zo 14:00 tot 01:00
Deze week publiceerde PHOTO COM de krachtige winnende foto’s van 55 vrouwen uit AAP Magazine.
Een van de vrouwen is de Nederlandse professionele fotograaf Leonie van der Helm. Overigens fotografie is ook wel een (oneerbiedig gezegd) ‘familiedingetje’, namelijk haar moeder Annelize van der Helm behaalde enkele weken geleden het BMK-predicaat met de serie ‘schaduwkind’, de hoogste onderscheiding in de georganiseerde vrijetijdsfotografie. Een felicitatie is hier dan ook zeker op zijn plaats en beiden een grote fototoekomst!
SCHADUWKIND
Deze serie laat mij als kind zien door de stille schaduwen van mijn jeugd die nooit helemaal begon. In lege kamers, achter ramen en in vervaagde contouren ontvouwt zich mijn wereld waarin afwezigheid luider spreekt dan woorden. De beelden laten sporen zien van mijn angst, eenzaamheid en verdwijning. Een brteekbaar licht – een bloem en een stapje vooruit.
TUSSEN SCHADUW EN LICHT VIND IK MIJN EIGEN RICHTING, GEEN EINDE, MAAR HET BEGIN VAN EEN VOORZICHTIGBESTAAN, HET OPENT EEN WEG!
door Annelize van der Helm
Maak -waar ik deze blog mee begonnen ben- nader kennis met Leonie van der Helm (en de andere finalisten) op de site van PHOTO COM of leer haar direct kennen via de | MP4 |
Afgelopen zaterdag was de laatste bijeenkomst van het landelijk coaching traject van de Fotobond. Tien fotografen werden in juli 2025 uit een grote groep geselecteerd om deel te mogen nemen aan het zogenaamde Landelijk Mentoraat in Eindhoven. Vrijetijdsfotografen met een professionele en gedreven instelling die gedurende acht maanden aan de slag zijn gegaan met een persoonlijk project.
Ik laat hierna graag iets zien van de projecten waaraan gewerkt is. Waarschijnlijk krijg je met één foto en enkele tekstregels wel een idee van de presentaties die elke fotograaf op de laatste bijeenkomst toonde. Wat je niet ziet zijn de fraaie gebonden boeken, de transfers via een oude techniek of de blauwdrukken of cyanotypes. Het was enorm fijn om met deze groep te werken en het heeft me echt voldoening gegeven om als coach een bijdrage te mogen leveren aan hun verdere fotografsiche ontwikkeling.
Het zijn prachtige persoonlijke projecten en er is met veel betrokkenheid, diepgang en enigszins eigenzinnige wijze aan de uitvoering gewerkt. Fotografie met een grote F, wat mij betreft, door kanjers uit de top van de Nederlandse Vrijetijdsfotografie.
Miss Leeding, de creatie van Pascal | Germa van de Kamp
In 2016 had ze haar debuut in Nijmegen als Miss Leeding (inderdaad, van het Engelse misleading). Sindsdien treedt ze op voor diverse soorten publiek en op allerlei podia in Gelderland en daarbuiten. Denk je aan Miss Leeding, dan denk je aan Swarovski-stenen, een naaldhak en een arsenaal one-liners. In het weekend staat ze op het podium, maar doordeweeks is ze Pascal en staat ze voor klas. Hij zet zijn onderwijservaring in om mensen meer te leren over drag, gender en zelfexpressie. Germa en Pascal én miss Leeding werkten afgelopen jaar gezamenlijk aan het documentaire project en naar het zich laat aanzien gaat dat nog wel even door.
De klassieke betekenis van culturele identiteit houdt in de verbondenheid met een groep mensen, gebaseerd op gedeelde waarden, normen, tradities, gebruiken, taal, kunst en een gemeenschappelijk verleden. Het is een complex en dynamisch concept dat bijdraagt aan een gevoel van samenhorigheid en zelfbeeld. Dat zich uit in de manier waarop een gemeenschap zichzelf ziet en presenteert aan de buitenwereld.
Tegenwoordig is culturele identiteit niet langer meer statisch, doch eerder vloeibaar, waarbij mensen vaak meerdere culturele invloeden (hybride identiteit) combineren als gevolg van globalisering, migratie, digitale interactie, historische, geo-politieke en economisch-sociale ontwikkelingen. Deze fotoserie portretteert zes volwassen mensen met verschillende roots op een meer poëtische wijze: “wie ben ik?”. Mensen die hier aan de Maas (Limburg) hun bestaan vorm geven. | Fotografie en tekst Jos de Serière
De titel is niet van mij en de ‘ík’ staat ook niet voor mijn persoontje. Ik heb de tekst toegestuurd gekregen van Hans van Boxtel, een vrijetijdsfotograaf die professioneel werkt en al heel lang werkzaam in de zorg.
Een ruime week geleden was ik uitgenodigd door Fotogroep FOCUS Boekel om de foto’s van hun jaarlijkse exposoitie te bespreken en daarna de tentoonstelling te openen. Ze hadden het daar in Boekel goed voor mekaar en bovenal de vijfentwintig fotografen. Ze hadden elk een fraai expositiebord ingericht, vaak thematisch geordend en ik heb de foto’s met veel plezier besproken.
Een van de exposanten was Hans van Boxtel. Vier portretfoto’s en één still-life foto. Een serie die ik om verschillende redenen bijzonder vond. Je leest en voelt de emotie in de foto’s, het verhaal ontwikklelt zich van heel verdrietig -zeg maar dramatisch- naar hoop en eindigt in een sfeer van perspectiefvol. Het is authentiek, eerlijk en integer gefotografeerd én gebracht. De serie straalt het vertrouwen uit, tussen de mens voor en achter de camera. Een serie die je niet heel vaak zo ‘echt’ op exposities van fotoclubs ziet. Toe ik later hoorde dat het een vijftal is uit zijn veel groter project werd mijn waardering nog groter en heb ik Hans gevraagd of hij bereid was een (externe) blog te schrijven. Dat was geen punt… Verder lezen én kijken dus….
MARINA
Project “Ik heb mezelf hersteld”
door Hans van Boxtel
Voor dit project volgde ik tussen 2023 en 2025 twaalf deelnemers die werkten aan het herstel van hun psychische kwetsbaarheid. Het herstel vond deels plaats in het herstelcentrum Gewoon Herstel in Maashorst. Sinds 2022 is dit centrum een inspirerende ontmoetingsplek waar iedereen aan herstel, groei en zelfregie kan werken. Er is een laagdrempelige inloop, ontmoetingsactiviteiten, herstelcursussen en meer. Om de deelnemers en het centrum zichtbaar te maken voor onder andere de subsidieverstrekker hebben we het herstelproces zowel in woord als in beeld gepresenteerd.
ANNEKE
Zeven bezoekers heb ik zelfstandig benaderd; vijf mensen meldden zich aan via een gevolgde cursus. De reportageseries bestrijken personen die een psychisch herstelproces hebben doorgemaakt en dit proces vast willen leggen in een zelfgeschreven herstelverhaal én een professionele fotoserie. Het delen van het herstelverhaal en het markeren van het herstelproces in vijf foto’s riep bij de deelnemers opnieuw indrukwekkende herinneringen op, in lijn met de kenmerken van herstel: een wisselend verloop met pieken en dalen. Zo bezien paste dit project uitstekend bij hun eigen herstelverhalen.
Tijdens de kennismaking stimuleerde ik de deelnemers na te denken over de verschillende fasen in hun traject en vroeg ik hen al beeldend voor te stellen hoe en waar de foto’s genomen konden worden. De fotoreportage bestond uit vijf foto’s, waarbij de deelnemer zelf kon bepalen welk onderwerp en welke situatie kenmerkend is voor de fase in het herstel.
SABINA
Ik onderscheidde vijf fasen in het herstel die overeenkomen met vijf foto’s:
Foto 1: een beeld van de worsteling met de situatie
Foto 2: een beeld van overspoeld zijn door de situatie, een crisisachtige sfeer
Foto 3: een beeld van inkeer, bezinning en realisatie van de ongewenste situatie
Foto 4: een beeld van actief werken aan het eigen herstel
Foto 5: een beeld van de positieve resultaten van het werken aan herstel
De openhartige houding, lef en creativiteit van de deelnemers bij het vaststellen van het waarom en hoe van de vijf foto’s en het poseren daarvoor, vroegen om respect van zowel toehoorders als fotograaf. Het leverde een diep en waardevol contact op dat na dit proces nog voortduurt. Uiteindelijk gaven negen deelnemers toestemming voor publicatie van het herstelverhaal en de fotoserie. Drie fotoseries zijn in deze blog getoond.
Ria Westerhuis, trouwe blog lezer, stuurde me een aardige mail met wat foto’s gemaakt tijdens de POSBANK marathon (en eentje van Rotterdam). Zie hier haar mailtekst en de foto’s:
“Dag Peter, wat leuk de vele foto’s van de Marathon. Mijn kleindochter Emmy (20 jaar) liep voor het eerst de halve marathon van Rotterdam en er zijn meerdere lopers in onze familie.
Maaarrr in 2015 had ik een Fodo projectgroepje van 3, die de Posbank marathon ging verslaan. We namen bij de start een loper in beeld en verdeelden ons over de route om deze man uit Eritrea, omdat hij met zijn rode pakje goed te herkennen was in de massa bij de start, boven op de Posbank en bij de finish vast te leggen. Wij hebben hem de foto’s later toegezonden. Maar wachtend fotografeerde ik intussen ook veel andere hardlopers.”
In zekere zin is elke fotograaf een verzamelaar. Zeker niet elke fotograaf zoekt fysieke objecten, maar het verzamelen van koppen, situaties en zelfs abstractie zou je kunnen rekenen tot het sparen van iets dat je interesseert. Een bijzondere verzamelaar, pardon fotograaf is Christopher Herwig. Hij is Canadees en tijdens een fietstocht van Londen naar Sint Petersburg (2002) fotografeerde hij de bushaltes die hij tegenkwam, vóórdat ze gesloopt worden.
Het bleef niet bij die ene fietstocht. Hij heeft vijftien jaar lang door de landen van de voormalige Sovjet landen gereisd op zoek naar bushokjes. De fascinatie was de kenmerkende en unieke architectuur. Uniek omdat ze vaak door plaatselijke bewoners waren vormgegeven en gebouwd, vrijwilligers, kunstenaars in spé maar zeker geen professionele architecten. Daarmee ‘verzamelde’ hij niet alleen de bushokjes maar ook de vrije geesten die in de verschillende landen van het Sovjet tijdperk zichtbaar werden.
In 2015 werd een boek gepubliceerd en had hij in die dertien jaar inmiddels meer dan 25.000 km rondgereisd om bij zijn bushokjes te komen, soms in de middle of nowhere. Bushokjes verzamelen en daardoor rijke verhalen met de plaatselijke bevolking over creativiteit, (vermeende) vrijheid en het dagelijks leven. In 2017, na nog eens zoveel kilometer reistijd volgde een vervolgboek.
Volgens mij is de jacht op het object uiteindelijk het verzamelen van gedachten, creatieve uitingen en menselijk samenzijn. Wat het is dat de fotograaf fotografeert is misschien wel het minst belangrijk… en ook daar kun je een andere mening over hebben.
In oktober 2025 fotografeerde ik de Marathon in Eindhoven en een week later die van Amsterdam. Twee grote evenementen met heel veel lopers, waaronder mijn kleinzoon en zijn vriendin, en een veelvoud aan belangstellenden. Van beide heb ik een sfeerimpressie gemaakt.
Als je wilt kijken klik dan op een van de twee foto’s.
Soms als ik kijk op LinkedIn -of vroeger nog op Instagram of Facebook [ze kunnen om verschillende redenen niet meer rekenen op mijn deelname]- bekruipt me het gevoel dat foto’s soms wel heel veel lijken op andere foto’s. Misschien is het niet zo gek als we ons realiseren dat we leven in een wereld waarin dagelijks naar schatting 5,3 miljard foto’s wordengemaakt [2025]. Dat komt neer op ruim 60.000 foto’s per seconde. Logisch toch dat er gelijksoortige of zelfs dezelfde foto’s worden gemaakt. Toch propageer ik in lezingen, workshops of mentoraten persoonlijke fotografie die zichtbaar wordt door eigen onderwerpkeuze en stijl van fotograferen en uitwerken. Dan nog kan het zijn dat sommige beelden erg veel op elkaar lijken. Toch kan ik me niet aan de indruk ontrekken dat er in sommige genres een run is ontstaan op stijlimitatie. Deze week kwam het interview met straatfotograaf Phil Penman voorbij. Vanuit bovenstaande gedachte spraken zijn woorden in de intro mij aan. Niet alleen daarom verwijs ik graag naar het interview, maar zeker niet alleen daarom. Kijk zelf maar …
In 1983 reisde ik voor het eerst naar Hongarije, het communistische land met toen al een vleugje Westen. Aan de grens werden we tegengehouden door de douane man uitgerust met een heuse stengun en op de aanplakborden de boodschap ‘NO PORN en NO DRINK’. Het zag er gevaarlijk uit en het duurde ook nog eens een eeuwigheid voordat alle papieren gecontroleerd waren alvorens we de grens over mochten. Verder is de reis voorspoedig verlopen behoudens een ziekhuisbezoek vanwege een verbrande hand van een van de kinderen en een blaasontsteking van een van de meiden omdat ze geen genoeg kreeg van termaal- en andersoortige zwembaden. Maar het moet gezegd, sinds dat jaar reisden we nog vijfmaal naar het land, de laatste keer in 1989, een paar weken voor de ‘val van het IJzeren Gordijn’.
De tweeling van Eger 1983
In 1983 maakte ik deze foto van de tweeling Andrea en Veronica op de trappen van de grote kerk in Eger. Ik ben niet de eerste en zeker ook niet de laatste die naar de camaera grijpt als er tweelingen in de buurt zijn.
Tweeling in de Chinese wijk, Atwerpen 2021
Fay en Gay
Fotografe Samantha Yancey heeft een prachtige documentaire serie gemaakt over Fay en Gay.
Fay en Gay doen al bijna 90 jaar alles samen. De tweelingzussen, geboren in 1936, hebben nog geen dag van elkaar gescheiden doorgebracht. Ze bouwden samen hun huis, werkten samen, gingen tegelijkertijd met pensioen en blijven hun dagen indelen volgens dezelfde rituelen: breien, puzzelen, het bakken van hun speciale snoepjes. Ze vieren het leven met hun buren en in het ‘tweeling zijn’ is feitelijk nog niets verdwenen: ze kleden zich zelfs nog steeds hetzelfde, hun eigen keuze – altijd twee van alles. Kijk hier op de site van Photo.com voor een uitgbreide documentaire over de twee zussen.
Dichter bij huis ontdekte ik een jaar of acht geleden de Groningse fotografe Gea Schenk, ook vanwege tweelingen.
POPPO en ENGEL
Gea Schenk (1970) is in 2012 afgestudeerd als sociaal en documentair fotograaf. Ze fotografeert mensen zoals ze zijn, zowel met hun aardigheden als hun eigenaardigheden. Het zijn de dagelijkse dingen van de mensen waarnaar ze op zoek is, naar de eigenheid en de echtheid van de mens. In 2014 werd de serie Poppo en Engel genomineerd voor de SO Award of Dutch Photographers.
In 2012 ontmoet fotografe Gea Schenk de tweeling Poppo en Engel (1927). Altijd waren de broers samen. Gea Schenk volgt ze ruim twee jaar in hun nieuwe aanleunwoning en maakte een intiem verhaal op over verbroedering en verbondenheid. Er verscheen een prachtig fotoboek over.
Mary Ellen Mark
Als je eenmaal in de geschiedenis duikt van tweelingen in de fotografie, dan mag de naam én het werk van de Amerikaanse fotografe Mary Ellen Mark[1940-2015] niet ontbreken.
In de zomers van 2001 en 2002 reisde Mary Ellen Mark met een grootformaat Polaroidcamera naar Twinsburg, Ohio, voor het jaarlijkse Twins Days Festival. Fascinerend zijn zowel de fysieke gelijkenis van de eeneiige tweelingen vast als juist de subtiele verschillen tussen elk paar. Ze maakte een jaar later het boek TWINS en daarvoor interviewde ze verschillende tweelingen telefonisch. Met een scala aan anekdotes en serieuze verhalen legde ze de intense band tussen broers en zussen heel persoonlijk vast.
De Nederlandse fotografen Monique Eller en Bodine Koopmans werkten in 2015/2016 samen aan het project Double Dutch met hedendaagse beelden van tweelingen van 3 tot 93 jaar. Daarvan maakten ze samen een mooie expositie over. Kijk hier als je meer wilt weten over het project.
Anders en toch gelijk …
Diana Arbus
In het werk vanDiana Arbuswordt altijd het ‘Andere’ weerspiegeld! Twee belangrijke terugkerende thema’s in haar werk waren ‘andersheid en anders-zijn’. Arbus was van nature bedreven in het ontdekken van de eigenaardigheden van mensen en hun vermogen om het bizarre te omarmen. Zo wordt ook gesproken over de ogenschijnlijk lieve foto van twee zusjes, de identieke tweeling Roselle (1967). Het is een iconische foto die volgens Arbus zelf tot één van haar beste behoorde. Mensen interpreteren de foto in eerste instantie vaak als heel gewoon. Maar dan ontdekken ze de verschillen in de gelijkenis en juist die verschillen bepalen de betekenis én de kracht van het beeld. Het begrip tweeling wordt als het ware door deze foto ‘ter discussie’ gesteld. Waarom zijn ze zo verontrustend anders …
Roger Ballen
Een andere fotograaf die met slechts één foto van een tweeling de wereld schokte is Roger Ballen. Ballen begon met fotograferen tijdens zijn werk als geoloog in Zuid-Afrika . Door zijn baan kon hij bijna elk klein dorp en stadje in Zuid-Afrika bezoeken, waardoor hij beelden kon vastleggen van de bewoners en arme blanke kolonisten die aan de rand van de samenleving leefden, waaronder de tweeling Dresie en Casie [gefotografeerd in 1993].
Op de foto lijken zij enigszins angstaanjagend, misschien zelfs gemeen enin ieder geval enigszins achterdochtig…. Waarschijnlijk omdat ze niet wisten wat de fotograaf met hen deed. De foto toont de tweeling, boerenjongens, in vuile kleren met warrig haar, terwijl hun monden kwijlen en hun shirts nat maken. De foto verrast velen en er werd en wordt soms ook heel afkerend op gereageerd. Anders dan bij Arbus waar het verschil tussen twee jonge mensen met dezelfde genen tot een andere ‘zijn’ aan de orde is, lijkt Ballen met zijn foto veel meer de zwakke sociale en maatschappelijke positie van mensen op het platteland tot onderwerp te kiezen.
er lijkt geen eind te komen aan de verhalen over tweelingen ….
Ik bedenk dat ik eerder blogs heb gemaakt over fotograaf Colette Lukassen. Een van haar series ging over ‘gelijke genen’. Daarbij zit ze op het spoor van de tweelingen. Echter Colette stelt de vraag naar de gelijkheid van de genen. Is het alleen 100% of mag het ook minder zijn… , 50% bijvoorbeeld. Een serie die gemaakt is in een periode voorafgaand aan de keuze voor pleegouderschap. Verwarring van gevoel voor eigen kinderen t.o.v. een pleegkind, op zoek naar een gevoel van liefde voor andere genen dan de ‘eigen’.
De vraag naar ‘hetzelfde zijn’ in relatie tot de genetische afkomst, is het thema van de Franse fotograaf Francois Brunell. Hij zoekt en fotografeert op elkaar lijkende mensen, maar die geen familie van elkaar zijn. Hij heeft inmiddels al meer dan 250 look-alike-portretten gemaakt. Tweelingen, zeker eeneiige, zijn altijd dubbelgangers. Maar dubbelgangers die elkaar niet eens kennen en soms meer dan duizend kilometer van elkaar wonen …
Sanne Terlouw maakt een documentaire reeks met 52 eeneiige tweelingen. Ze beperkt zich niet tot het ene portret, maar voorziet het ‘leven’ van de tweelingen van context door meerdere foto’s en hen te maken in verschillende situaties. Met name daardoor kun je weer anders gaan kijken naar verschillen tussen de mensen. De titel van haar project is een onderstroom van liefdewat m.i. ook veel zegt over de intentie van de fotograaf. Sanne is schrijfster en de foto’s gaan dan ook gepaard met interviews. In 2021 verscheen een boek van het project en dat is op haar website te bestellen.
Peter Zelewski [Detroit, woont in Londen] is portret- en documentairefotograaf. Zijn portretfotografie richt zich op het verkennen van mensen, cultuur en het hedendaagse stadsleven. Hij maakte een documentaire over eeneiige tweelingen. Ondanks dat de mensen voortkomen uit hetzelfde basismateriaal ontwikkelen ze zich vaak tot heel verschillende volwassenen. Een verschillende stijl, hobby’s en smaak is eerder gewoon dan je aanvankelijk denkt. Mensen maken eigen keuzes waardoor hun levens verschillende kanten op kunnen gaan. Maar meestal blijft er ondanks de verschillende levens een hechte en liefdevolle band bestaan. Die combinatie van individualiteit en hechte band interesseerde en stimuleerde Zelewski tot dit project. https://peterzelewskiphotography.com/alikebutnotalike
“Ik heb ruim vier jaar besteed aan het onderzoeken van de unieke, eigenzinnige relaties tussen verschillende sets identieke tweelingen, terwijl ik me tegelijkertijd afvroeg hoe identiek ze werkelijk zijn. Sommigen verloren op onverklaarbare wijze tegelijkertijd hun gehoor, anderen ontgrendelen elkaars telefoons met hun ononderscheidbare vingerafdrukken en, misschien nog verrassender, sommigen konden het niet met elkaar vinden. Deze verzameling van 44 krachtige en ontroerende portretten, vergezeld van intieme citaten, geeft inzicht in een van de meest fascinerende menselijke relaties. Om uw exemplaar van ‘Twins’ rechtstreeks bij Hoxton Mini Press te bestellen, klik hier .” [Citaat van de website van Peter Zelewski]
Sanne de Wilde en Bénédicte Kurzen
Voor Sanne de Wilde zijn tweelingen brengers van geluk en welvaart. Zij heeft samen met Bénédicte Kurzen een project gedaan in Nigeria [2018-2019].
Werkelijk een heel bijzonder project met, als je het mij vraagt, een grote documentaire waarde. Daarom een geweldige afsluiter van deze blog.
Ieder mens met een broer of zus is ‘een deel’ van een tweeling, niet in de formele wereld maar in de spirituele. Dit is een wijdverbreid geloof in Nigeria. De twee fotografen waarvan Bénédicte in Nigeria woont en Sanne er vaak verblijft maakten de fotoserie met tweelingen [Land of Ibeji] die horen bij de traditie onder het Yoruba-volk. Deze serie is eerder bekroond met de eerste prijs voor portretten bij World Press Photo. .
Ik heb al eens eerder gewezen op het belang van LensCulture. Als fotograaf kun je foto’s naar ze sturen voor wedstrijden of met werk opgenomen te worden in hun collectie. Verder schrijven ze zeer lezenswaardige artikelen en geregeld is er een interview te lezen met bekende en wat minder bekende fotografen. Zo ook deze keer, een interview met Scott Offen over een ’thuisproject’. In mentoraten die ik geef, wordt met enige regelmaat gekozen voor een project in een huiselijke kring. De wat ouder wordende ouders, de geboorte van een kind, de puberteitsfase en dergelijk. Hele persoonlijke projecten waaraan binnen een mentoraat gedurende een klein jaar aan gewerkt wordt. Scott Offen werkte samen met zijn vrouw gedurende zeven jaar aan een intiem en persoonlijk project over ouder worden, relaties, gender en uniciteit. Lees het interview dat Sophie Wright (voor LensCulture) met Offen had.
Hans Loos kocht een poos geleden het boek. Tot mijn verrassing mailde hij een paar weken geleden een prachtige filosofische verhandeling over het boek. Ik heb hem gevraagd of ik de tekst als een externe blog mocht opnemen. “Dat was prima”, schreef hij me. Hans heel fijn en hartelijk bedankt!
Hans Loos kwam in 1947 op de wereld in Doetinchem, een stad in de Achterhoek. Na een opleiding Chemische Technologie begon zijn werkzame leven in een aantal functies bij de TU Delft.
Zijn belangstelling voor filosofische onderwerpen ontstond al in zijn studententijd en is gedurende zijn loopbaan verder ingevuld. Met fotograferen in zwart wit en verwerking in eigen doka begon hij rond 1970. Als amateurfotograaf en lid van Fotogroep Zoetermeer heeft hij zich verder ontwikkeld richting reisfotografie en straatfotografie. Momenteel werkt hij aan een straatfotografie project over “eenzaamheid” vanuit een postmoderne filosofische benadering.
Straatfotografie vanuit een postmoderne filosofische benadering
Ik ben bijzonder gecharmeerd van een boek met straatfoto’s van Peter van Tuijl, met de titel: Het individu, de ander en de menigte. Dit boek toont straatfoto’s in zwart wit, waarbij de mens centraal staat. Bovenal echter zijn de foto’s gemaakt vanuit een postmoderne filosofische benadering.
Klik op de afbeelding als je enkele pagina’s uit het boek wilt bekijken. BLOGPOST abonnee krijgen € 4,00 korting op het boek). Bestel hier.
Uitgangspunten van de postmoderne filosofie
Filosofische denkers houden zich bezig met de fundamentele vragen naar waarheid over mens en wereld. Over zaken als het bestaan, de werkelijkheid, de rede, waarden, taal en het menselijk verstand. Sinds de oude Griekse filosofen zijn hun denkbeelden en conclusies steeds weer bijgesteld. Lange tijd was filosofie een zoektocht naar wijsheid door middel van rede, los van mythen. Met het recente postmoderne denken is echter een andere richting ingeslagen, van ratio naar een ethisch appel.
Postmoderne denkers stellen de mogelijkheid van absolute zekerheid ter discussie en benadrukken diversiteit, verschil, en de meervoudige interpretatie van de werkelijkheid. Hun visie op het postmodernisme bevat ook een heldere boodschap: de zin van het leven ligt in de ethiek, oftewel in het luisteren en handelen naar het appèl van de “Ander”. Buiten de waarneembare werkelijkheid, en het relativisme daarvan, bestaat er volgens hen een absolute werkelijkheid in relatie tot de mens. Dit is de basis van het ethisch appel ofwel: de ander roept mij op tot “rechtvaardigheid” (of solidariteit), en dat vertalen wij in cultureel bepaalde morele regels, normen en waarden. Concreet betekent dit dat ik verantwoordelijk ben voor het welzijn van de ander en dat appel van de ander moet tot uitdrukking komen in mijn verantwoordelijk handelen tegenover die ander. Het concrete antwoord op het ethisch appel is altijd relatief. In iedere situatie moet worden gezocht naar passende rechtvaardigheid.
Peter van Tuijl verwijst in zijn inleiding op het boek expliciet naar de postmoderne Franse filosoof Levinas, die zegt dat de medemens niet slechts een ander persoon is, maar verschijnt als een vreemde ander. Hij spreekt van het gelaat van de ander, als ontoegankelijk schepsel dat een appèl doet op mijn verantwoordelijkheid.
Peter ziet de straat als een voortdurend bewegend organisme, het theater van de werkelijkheid. Hij ziet de spanning tussen het individu (de mens die zichzelf is), de ander (die ons ontroerd), en de menigte (die alles opslokt). Hij observeert wat er op straat toevallig gebeurt en nauwelijks is te voorspellen. Hij probeert het moment te pakken waarbij een persoon zich even los lijkt te maken en opvalt.
Peter is niet geïnteresseerd in wie die persoon is, dat is voor hem juist de fascinatie. Het gezicht valt op in de anonimiteit van de straat. In de woorden van Levinas: de ander als aanwezigheid die ons aanspreekt, ethisch uitdaagt en vraagt om erkenning, maar die we niet kunnen kennen. Het absolute versus het relatieve. De onbevangen ervaring van de werkelijkheid. Ontmoetingen van mijzelf en de ander.
(aanvulling: Voor Levinas is het ontwijken van de blik van de medemens, het begin van alle geweld. In zijn essay Vrijheid en gebod uit 1969 schrijft hij: ‘gewelddadigheid en tirannie worden gekenmerkt door het feit dat ze datgene wat ze behandelen, niet in de ogen zien; of om het nauwkeuriger te zeggen: door het feit dat ze er helemaal geen gezicht aan ontdekken’. En hij concludeert: ‘Ik ben pas vrij in het gelaat van de Ander. Het hulpeloze gelaat van mijn medemens haalt me uit mijn zelfgenoegzaamheid. Het gelaat is zogezegd, het meest sprekende deel van de menselijke gestalte en bovendien het deel dat vrijwel altijd helemaal onbedekt is. De mens kan heel sterk worden aangesproken door dit ‘gezicht’).
De foto’s van Peter tonen de mens in het anonieme theater van de werkelijkheid, de straat.
Vanuit de postmoderne filosofie richt hij zijn camera op de mens: als ik verantwoordelijk ben voor het welzijn van de ander, wie is dat dan en waar vind ik haar of hem. Communicatie tussen mensen is doorgaans toevallig en de fotograaf houdt zich afzijdig.
Zijn fotografie is een vorm van documentaire en journalistieke fotografie, met kernprincipes:
Authenticiteit: Het vastleggen van echte, spontane momenten zonder poseren of aanwijzingen.
Eerlijke weergave: Het gaat om het tonen van de wereld zoals die is, inclusief de ‘ruwe’ kanten, kwetsbaarheid en chaos.
Verhaalvertelling: De foto’s vertellen samen een coherent verhaal, ondersteund door context, omgeving en emotie.
Onopvallendheid: De fotograaf blijft zoveel mogelijk op de achtergrond om de situatie niet te beïnvloeden.
