Gisteren mocht ik de expositie van Machiel Zwarts en Victor van Lieshout openen in Galerie ‘langehezel46‘ in Nijmegen. Een prachtige middelgrote galerie, intiem door de verschillende deelruimten en sfeervol vanwege het eeuwenoude gebouw. Zeker niet de laatste plaats waar je als fotograaf/kunstenaar wilt exposeren. Dus niet alleen het prachtige fotowerk van Machiel en Victor, maar ook de plek maakte deze opening tot een feestje. En het werd een mooie opening met een groot aantal gasten en twee glunderende fotografen.
In deze blog de woorden tijdens de opening. Eerlijkheidshalve moet ik bekennen dat ik mijn voorbereide speech niet uit mijn zak heb gehaald. Dus wat ik gisteren uitsprak was meer voor de vuist weg, in de sfeer van de omgeving en zeker ook uit het hart met hier en daar een enkele ‘uh’ of een extra uitweiding. In de kern klopt het onderstaande wel.
In het huis van de verbeelding
“Als bloemen verwelken, planten verdorren, appels verrotten of bananenschillen verdrogen, ontstaan er nieuwe, fotogenieke werelden. Ik zie wat jij niet ziet…”
“Mijn foto’s vertonen vaak een gelijkenis met de natuur; zoals bomen, bloemen, maar soms ook met landschappen of buitenaardse werelden. Je kunt zelfs overeenkomsten vinden met het vaatstelsel van het menselijk lichaam.”
De eerste is feitelijk een citaat op de website van Victor van Lieshout en de tweede is een kwestie van wat knip en plakwerk van teksten uit het boek KRISTALLENTUIN en van de website van Machiel Zwarts.
Daarmee is de toon voor deze opening meteen gezet. Welkom in het huis van de verbeelding.
Een plek voor kunst
Aan de Lange Hezel 46 in Nijmegen bevindt zich zo’n plek waar kunst niet alleen getoond wordt, maar ook beleefd. De ruimte van Hettie Laarakker ademt intimiteit en aandacht. Het is een omgeving die uitnodigt om te kijken en je te laten verrassen.
Want dat is precies waar deze tentoonstelling om draait: verbeelding.
Wanneer is fotografie kunst?
We kennen allemaal de pasfoto. Een functioneel beeld, een registratie van hoe we eruitzien. Maar is dat fotografie als kunst? Waarschijnlijk niet.
Niet alle fotografie is kunst. Kunst ontstaat waar de fotograaf keuzes maakt: wat wordt vastgelegd, en hoe. In die keuzes, het WAT en het HOE, schuilt de betekenis van het beeld.
Daar begint de verbeelding.
De Franse filosoof Roland Barthes beschreef ooit de relatie tussen fotografie en werkelijkheid. Een foto toont wat geweest is, maar bestaat in het heden. Het moment is voorbij, en tegelijk blijft het bestaan zolang de foto er is. Dat maakt fotografie paradoxaal: wat was, is en ook wat is, was.
Elke foto draagt daarom twee werelden in zich: de werkelijkheid van het moment én de interpretatie van de fotograaf.
De driehoek van de fotograaf
De fotograaf is de eerste schepper van de verbeelding. Door onderwerpkeuze en uitvoering geeft hij of zij vorm aan het beeld. Daarbij is dus van belang het wat en het hoe. Maar er is meer en dat is de reden van de fotograaf voor het maken van de beelden, de foto’s. Dat is het WAAROM.
Elke foto beweegt zich in een driehoek:
- WAT wordt gefotografeerd
- HOE het wordt vastgelegd
- WAAROM het wordt gemaakt
Dat laatste, het waarom, maakt het verschil tussen vakmanschap en kunst. Hoe persoonlijker de drijfveer, hoe sterker het eigenaarschap van het beeld.
De rol van de kijker
Wanneer een foto eenmaal bestaat, treedt een ander in de voetsporen van de maker. Maar als kijker lopen we altijd een stap achter. We zien het beeld, maar niet de ervaring erachter. Niet de zintuiglijke waarneming, niet het moment zelf.
Dat vergroot de afstand tussen beeld en werkelijkheid nog verder. En toch ligt juist daar de ruimte voor verbeelding: in wat wij als kijker toevoegen.
Twee fotografen, twee werelden
Het werk van Victor van Lieshout en Machiel Zwarts beweegt zich precies in dat spanningsveld.
Beiden zijn al jarenlang actief als fotograaf en verbonden aan Fotoclub Nijmegen. Ze kennen elkaar, delen een fascinatie voor verbeelding, maar werken vanuit verschillende uitgangspunten.
Als we naar de foto’s van Machiel kijken, wanen we ons de ene keer in een bijzonder landschap, een andere keer boeien de geometrische vormen en de ruimtelijkheid en bij weer andere foto’s verbazen we ons over de kleurenpracht en het licht-donker spel. En steeds zien we dat wat we zien niet overeenkomt met hetgeen we kennen uit het dagelijks leven. De foto van de kelk in een mystieke ruimte doet ons de suggestie over een kerkelijke omgeving van bovennatuurlijk leven. Machiel speelt ook enorm met de presentatie en het mooie is dat je ziet dat de vorm, onder andere de presentatie, de inhoud van zijn foto’s versterkt. Transparante foto’s die infereren met het buitenlicht dat door de ramen valt of foto’s waarin achtergronden een zekere ‘umwelt’ zijn van de inhoud van het eigenlijke beeld. En dat allemaal als het gevolg van het kijken in een microscopisch kleine wereld.
De foto’s van Victor zijn zelf gecreëerde beelden, ‘kreaturen’ zoals hij ze zelf noemt. Hij toont de ‘kreaturen’ met menselijke eigenschappen en emoties zoals boosheid, verdriet of juist met blijdschap en vreugdevol. Zijn creatieve ‘kreaturen’ en ook zijn ‘appelfoto’s’ zijn eigen gemaakte, met de hand gevormde, beelden. Op zich zou je deze creatieve driedimensionale beelden plastieken van de verbeelding kunnen noemen. Daarvan foto’s maken is het scheppen in het kwadraat. In deze tentoonstelling laat hij enkele ‘kreaturen’ in het echt zien, als beeld dus. De plastieken zijn relatief klein, pakweg 12 cm qua lengte. De vergelijking van het plastiek met de foto daarvan, ook in de galerie tentoongesteld, laat ook nog eens zien dat fotografie over een eigen specifieke beeldtaal beschikt en dat daarmee de foto’s ook een andere betekenis krijgen.
Ze vinden elkaar in de verbeelding
Hun materialen verschillen, hun werkwijze ook. Maar in het uiteindelijke beeld vinden ze elkaar. Beiden gaan voorbij aan het pure realisme. Ze tonen geen directe werkelijkheid, maar een getransformeerde wereld.
Een wereld die balanceert tussen herkenning en abstractie.
Bij Machiel ontstaan uit een minuscuul detail grootse landschappen en geometrische structuren. Bij Victor wordt het beeld als het ware dubbel gecreëerd: eerst het object, daarna de foto. Scheppen in het kwadraat.
Wat hun werk ook verbindt, is verwondering.
Hun beelden zijn niet vanzelfsprekend. Ze vragen om aandacht, om tijd. Ze zijn het resultaat van kijken, experimenteren, toeval toelaten en vervolgens keuzes maken. Een druppel onder een microscoop wordt een universum, een creatie met bananenschillen rottende appel een verhaal.
En als kijker worden we uitgedaagd om mee te gaan. Om te kijken met een open blik. Om niet alleen te zien, maar ook te voelen. Beschouwend kijken noem ik dat.
Tot slot
Deze tentoonstelling laat zien hoe rijk fotografie kan zijn wanneer verbeelding de ruimte krijgt. Een wereld van vorm en inhoud. Van esthetiek en betekenis. Van fantasie en fascinatie. Een wereld die je niet zomaar tegenkomt, maar die hier in deze galerie, een huis van de verbeelding, tastbaar wordt.
Gefeliciteerd, Victor en Machiel, met deze bijzondere tentoonstelling.
24 april t/m 3 mei 2026 | Expositie open vrij, zat, zon 13.00 – 17.00 uur |Lange Hezelstraat 46 Nijmegen