In 1983 reisde ik voor het eerst naar Hongarije, het communistische land met toen al een vleugje Westen. Aan de grens werden we tegengehouden door de douane man uitgerust met een heuse stengun en op de aanplakborden de boodschap ‘NO PORN en NO DRINK’. Het zag er gevaarlijk uit en het duurde ook nog eens een eeuwigheid voordat alle papieren gecontroleerd waren alvorens we de grens over mochten. Verder is de reis voorspoedig verlopen behoudens een ziekhuisbezoek vanwege een verbrande hand van een van de kinderen en een blaasontsteking van een van de meiden omdat ze geen genoeg kreeg van termaal- en andersoortige zwembaden. Maar het moet gezegd, sinds dat jaar reisden we nog vijfmaal naar het land, de laatste keer in 1989, een paar weken voor de ‘val van het IJzeren Gordijn’.
In 1983 maakte ik deze foto van de tweeling Andrea en Veronica op de trappen van de grote kerk in Eger. Ik ben niet de eerste en zeker ook niet de laatste die naar de camaera grijpt als er tweelingen in de buurt zijn.
Fay en Gay
Fotografe Samantha Yancey heeft een prachtige documentaire serie gemaakt over Fay en Gay.
Fay en Gay doen al bijna 90 jaar alles samen. De tweelingzussen, geboren in 1936, hebben nog geen dag van elkaar gescheiden doorgebracht. Ze bouwden samen hun huis, werkten samen, gingen tegelijkertijd met pensioen en blijven hun dagen indelen volgens dezelfde rituelen: breien, puzzelen, het bakken van hun speciale snoepjes. Ze vieren het leven met hun buren en in het ‘tweeling zijn’ is feitelijk nog niets verdwenen: ze kleden zich zelfs nog steeds hetzelfde, hun eigen keuze – altijd twee van alles. Kijk hier op de site van Photo.com voor een uitgbreide documentaire over de twee zussen.
Dichter bij huis ontdekte ik een jaar of acht geleden de Groningse fotografe Gea Schenk, ook vanwege tweelingen.
POPPO en ENGEL
Gea Schenk (1970) is in 2012 afgestudeerd als sociaal en documentair fotograaf. Ze fotografeert mensen zoals ze zijn, zowel met hun aardigheden als hun eigenaardigheden. Het zijn de dagelijkse dingen van de mensen waarnaar ze op zoek is, naar de eigenheid en de echtheid van de mens. In 2014 werd de serie Poppo en Engel genomineerd voor de SO Award of Dutch Photographers.
In 2012 ontmoet fotografe Gea Schenk de tweeling Poppo en Engel (1927). Altijd waren de broers samen. Gea Schenk volgt ze ruim twee jaar in hun nieuwe aanleunwoning en maakte een intiem verhaal op over verbroedering en verbondenheid. Er verscheen een prachtig fotoboek over.
Mary Ellen Mark
Als je eenmaal in de geschiedenis duikt van tweelingen in de fotografie, dan mag de naam én het werk van de Amerikaanse fotografe Mary Ellen Mark [1940-2015] niet ontbreken.
In de zomers van 2001 en 2002 reisde Mary Ellen Mark met een grootformaat Polaroidcamera naar Twinsburg, Ohio, voor het jaarlijkse Twins Days Festival. Fascinerend zijn zowel de fysieke gelijkenis van de eeneiige tweelingen vast als juist de subtiele verschillen tussen elk paar. Ze maakte een jaar later het boek TWINS en daarvoor interviewde ze verschillende tweelingen telefonisch. Met een scala aan anekdotes en serieuze verhalen legde ze de intense band tussen broers en zussen heel persoonlijk vast.
SAMEN STERK
De Nederlandse fotografen Monique Eller en Bodine Koopmans werkten in 2015/2016 samen aan het project Double Dutch met hedendaagse beelden van tweelingen van 3 tot 93 jaar. Daarvan maakten ze samen een mooie expositie over. Kijk hier als je meer wilt weten over het project.
Anders en toch gelijk …
Diana Arbus
In het werk van Diana Arbus wordt altijd het ‘Andere’ weerspiegeld! Twee belangrijke terugkerende thema’s in haar werk waren ‘andersheid en anders-zijn’. Arbus was van nature bedreven in het ontdekken van de eigenaardigheden van mensen en hun vermogen om het bizarre te omarmen. Zo wordt ook gesproken over de ogenschijnlijk lieve foto van twee zusjes, de identieke tweeling Roselle (1967). Het is een iconische foto die volgens Arbus zelf tot één van haar beste behoorde. Mensen interpreteren de foto in eerste instantie vaak als heel gewoon. Maar dan ontdekken ze de verschillen in de gelijkenis en juist die verschillen bepalen de betekenis én de kracht van het beeld. Het begrip tweeling wordt als het ware door deze foto ‘ter discussie’ gesteld. Waarom zijn ze zo verontrustend anders …
Roger Ballen
Een andere fotograaf die met slechts één foto van een tweeling de wereld schokte is Roger Ballen. Ballen begon met fotograferen tijdens zijn werk als geoloog in Zuid-Afrika . Door zijn baan kon hij bijna elk klein dorp en stadje in Zuid-Afrika bezoeken, waardoor hij beelden kon vastleggen van de bewoners en arme blanke kolonisten die aan de rand van de samenleving leefden, waaronder de tweeling Dresie en Casie [gefotografeerd in 1993].
Op de foto lijken zij enigszins angstaanjagend, misschien zelfs gemeen enin ieder geval enigszins achterdochtig…. Waarschijnlijk omdat ze niet wisten wat de fotograaf met hen deed. De foto toont de tweeling, boerenjongens, in vuile kleren met warrig haar, terwijl hun monden kwijlen en hun shirts nat maken. De foto verrast velen en er werd en wordt soms ook heel afkerend op gereageerd. Anders dan bij Arbus waar het verschil tussen twee jonge mensen met dezelfde genen tot een andere ‘zijn’ aan de orde is, lijkt Ballen met zijn foto veel meer de zwakke sociale en maatschappelijke positie van mensen op het platteland tot onderwerp te kiezen.
er lijkt geen eind te komen aan de verhalen over tweelingen ….
Colette Lukassen
Ik bedenk dat ik eerder blogs heb gemaakt over fotograaf Colette Lukassen. Een van haar series ging over ‘gelijke genen’. Daarbij zit ze op het spoor van de tweelingen. Echter Colette stelt de vraag naar de gelijkheid van de genen. Is het alleen 100% of mag het ook minder zijn… , 50% bijvoorbeeld. Een serie die gemaakt is in een periode voorafgaand aan de keuze voor pleegouderschap. Verwarring van gevoel voor eigen kinderen t.o.v. een pleegkind, op zoek naar een gevoel van liefde voor andere genen dan de ‘eigen’.
de lookalikes
De vraag naar ‘hetzelfde zijn’ in relatie tot de genetische afkomst, is het thema van de Franse fotograaf Francois Brunell. Hij zoekt en fotografeert op elkaar lijkende mensen, maar die geen familie van elkaar zijn. Hij heeft inmiddels al meer dan 250 look-alike-portretten gemaakt. Tweelingen, zeker eeneiige, zijn altijd dubbelgangers. Maar dubbelgangers die elkaar niet eens kennen en soms meer dan duizend kilometer van elkaar wonen …
Sanne Terlouw
Sanne Terlouw maakt een documentaire reeks met 52 eeneiige tweelingen. Ze beperkt zich niet tot het ene portret, maar voorziet het ‘leven’ van de tweelingen van context door meerdere foto’s en hen te maken in verschillende situaties. Met name daardoor kun je weer anders gaan kijken naar verschillen tussen de mensen. De titel van haar project is een onderstroom van liefde wat m.i. ook veel zegt over de intentie van de fotograaf. Sanne is schrijfster en de foto’s gaan dan ook gepaard met interviews. In 2021 verscheen een boek van het project en dat is op haar website te bestellen.
Peter Zelewski
Peter Zelewski [Detroit, woont in Londen] is portret- en documentairefotograaf. Zijn portretfotografie richt zich op het verkennen van mensen, cultuur en het hedendaagse stadsleven. Hij maakte een documentaire over eeneiige tweelingen. Ondanks dat de mensen voortkomen uit hetzelfde basismateriaal ontwikkelen ze zich vaak tot heel verschillende volwassenen. Een verschillende stijl, hobby’s en smaak is eerder gewoon dan je aanvankelijk denkt. Mensen maken eigen keuzes waardoor hun levens verschillende kanten op kunnen gaan. Maar meestal blijft er ondanks de verschillende levens een hechte en liefdevolle band bestaan. Die combinatie van individualiteit en hechte band interesseerde en stimuleerde Zelewski tot dit project. https://peterzelewskiphotography.com/alikebutnotalike
“Ik heb ruim vier jaar besteed aan het onderzoeken van de unieke, eigenzinnige relaties tussen verschillende sets identieke tweelingen, terwijl ik me tegelijkertijd afvroeg hoe identiek ze werkelijk zijn. Sommigen verloren op onverklaarbare wijze tegelijkertijd hun gehoor, anderen ontgrendelen elkaars telefoons met hun ononderscheidbare vingerafdrukken en, misschien nog verrassender, sommigen konden het niet met elkaar vinden. Deze verzameling van 44 krachtige en ontroerende portretten, vergezeld van intieme citaten, geeft inzicht in een van de meest fascinerende menselijke relaties. Om uw exemplaar van ‘Twins’ rechtstreeks bij Hoxton Mini Press te bestellen, klik hier .” [Citaat van de website van Peter Zelewski]
Sanne de Wilde en Bénédicte Kurzen
Voor Sanne de Wilde zijn tweelingen brengers van geluk en welvaart. Zij heeft samen met Bénédicte Kurzen een project gedaan in Nigeria [2018-2019].
Werkelijk een heel bijzonder project met, als je het mij vraagt, een grote documentaire waarde. Daarom een geweldige afsluiter van deze blog.
Ieder mens met een broer of zus is ‘een deel’ van een tweeling, niet in de formele wereld maar in de spirituele. Dit is een wijdverbreid geloof in Nigeria. De twee fotografen waarvan Bénédicte in Nigeria woont en Sanne er vaak verblijft maakten de fotoserie met tweelingen [Land of Ibeji] die horen bij de traditie onder het Yoruba-volk. Deze serie is eerder bekroond met de eerste prijs voor portretten bij World Press Photo. .